Powtarzające się schematy – pomoc, która pomaga
przestać wracać do tego samego miejsca

Schematy psychologiczne to głęboko utrwalone wzorce wpływające na to, jak interpretujemy siebie, innych ludzi i świat. Obejmują myśli, emocje, potrzeby, reakcje ciała i zachowania. Często uruchamiają się automatycznie – szczególnie w sytuacjach bliskości, konfliktu, oceny, odrzucenia, porażki albo zależności od innych. Schemat może podpowiadać: „zaraz mnie zostawią”, „nie mogę nikomu ufać”, „muszę być idealny/a” albo „moje potrzeby nie są ważne”.

Relacje często najmocniej uruchamiają utrwalone wzorce. Można wybierać emocjonalnie niedostępnych partnerów, kontrolować z obawy przed porzuceniem, wycofywać się, gdy pojawia się bliskość, albo stale zabiegać o uwagę i akceptację. Takie reakcje nie muszą być świadomym wyborem. Często są znanym sposobem chronienia siebie przed ponownym zranieniem, który był wzmacniany przez wcześniejsze doświadczenia.

Osoba może wiedzieć, że ma prawo odmówić, a mimo to czuć silne napięcie, gdy próbuje postawić granicę. Może obawiać się konfliktu, utraty sympatii albo tego, że zostanie uznana za egoistyczną. W schemacie podporządkowania potrzeby innych wydają się ważniejsze niż własne, a w schemacie poszukiwania akceptacji decyzje są podejmowane głównie przez pryzmat tego, jak zostaną odebrane. Praca pomaga odróżniać odpowiedzialność za innych od rezygnowania z siebie.

Schematy są silne, ponieważ są znajome. Nawet jeśli ranią, dają poczucie przewidywalności. Mózg przez lata uczył się, że określone reakcje pomagają uniknąć bólu, wstydu, odrzucenia albo bezradności. Dlatego zmiana może początkowo budzić lęk: stawianie granic może wydawać się niebezpieczne, zaufanie może uruchamiać napięcie, a odpoczynek – poczucie winy. Zmiana polega na stopniowym zauważaniu momentu, w którym uruchamia się stary wzorzec, i sprawdzaniu, czy dziś naprawdę trzeba reagować tak samo jak kiedyś.