Ortoreksja i bigoreksja — kiedy dieta i sylwetka zaczynają rządzić życiem?
Zainteresowanie zdrowym odżywianiem i aktywnością fizyczną nie musi oznaczać trudności. Warto jednak zauważyć moment, w którym dieta albo trening zaczynają zajmować niemal całą uwagę, wywoływać silny lęk i podporządkowywać sobie inne obszary życia. Z takimi trudnościami wiążą się opisy ortoreksji i bigoreksji.
Ortoreksja — lęk wokół „niezdrowego” jedzenia
Określenie ortoreksja odnosi się tutaj do nadmiernej kontroli zdrowego odżywiania i silnego lęku przed produktami uznawanymi za niezdrowe. Jedzenie przestaje być wtedy jedynie sposobem dbania o organizm. Staje się obszarem napięcia i coraz bardziej sztywnych reguł.
Niepokojące może być wykluczanie kolejnych produktów, bardzo wąska lista rzeczy „dozwolonych” oraz silne emocje związane z możliwością odstępstwa od własnych zasad. Znaczenie ma nie samo zainteresowanie składem żywności, ale towarzysząca mu sztywność i lęk.
Na co zwrócić uwagę w codziennym funkcjonowaniu?
Niepokoić mogą nerwowe sprawdzanie etykiet, przygotowywanie posiłków według precyzyjnych reguł oraz silna potrzeba samodzielnego przyrządzania całego jedzenia. Może pojawić się niechęć do restauracji i potraw przygotowanych przez inne osoby.
Warto przyjrzeć się także temu, czy tematy związane ze zdrowiem zaczynają wypierać inne zainteresowania. Gdy jedzenie wymaga coraz więcej kontroli, a lista bezpiecznych produktów stale się skraca, nie chodzi już wyłącznie o wybór ulubionego sposobu odżywiania.
Bigoreksja — poczucie, że mięśni wciąż jest za mało
W opisie bigoreksji centralnym problemem jest zniekształcony obraz własnej sylwetki. Nastolatek postrzega ciało jako zbyt mało umięśnione lub niewystarczająco wysportowane. Trudności te mogą dotyczyć zarówno chłopców, jak i dziewcząt.
Trening i żywienie stają się głównymi punktami organizującymi dzień. Inne sprawy, w tym szkoła i relacje ze znajomymi, zaczynają być im podporządkowywane.
Kiedy trening przestaje być jednym z elementów życia?
Wśród sygnałów alarmowych znajdują się intensywne ćwiczenia siłowe, częste pomiary ciała i porównywanie sylwetki z kulturystami lub influencerami. Pojawiać się mogą silny krytycyzm wobec wyglądu oraz ukrywanie ciała pod obszernymi ubraniami.
Szczególny niepokój powinno wzbudzać stosowanie niebezpiecznych środków dopingujących. Problemem może być również podporządkowanie całego żywienia budowaniu muskulatury. Istotne jest zauważenie, czy praca nad sylwetką nie pochłania kolejnych obszarów codzienności i nie wiąże się z nasilającym się niezadowoleniem z ciała.
Co łączy te trudności?
W obu opisach uwagę zwracają sztywność, nadmierna koncentracja i trudność z dopuszczeniem odstępstwa od własnych zasad. W ortoreksji centrum napięcia stanowi „czystość” lub zdrowotność jedzenia, a w bigoreksji — muskulatura i postrzeganie własnej sylwetki.
Dlatego nie wystarczy zapytać, czy nastolatek zdrowo je albo regularnie ćwiczy. Warto również zainteresować się tym, jak się z tym czuje, ile miejsca zajmuje to w jego życiu i z czego z tego powodu rezygnuje.
Jak wspierać nastolatka?
Warto rozmawiać bez oceniania, doceniać kompetencje niezwiązane z wyglądem oraz unikać porównań. Takie podejście pozwala nie ograniczać całej uwagi do talerza i sylwetki.
Najczęściej zadawane pytania
Czy sprawdzanie etykiet albo trening siłowy oznaczają zaburzenie?
Nie są samodzielną podstawą rozpoznania. Znaczenie ma ich połączenie z silnym lękiem, sztywnymi zasadami i podporządkowaniem im życia. Ocena wymaga uwzględnienia całego kontekstu, a nie pojedynczego zachowania.
Czym różnią się opisy ortoreksji i bigoreksji?
W opisie ortoreksji napięcie koncentruje się wokół jedzenia uznawanego za zdrowe lub niezdrowe. W opisie bigoreksji główną trudnością jest poczucie niewystarczającej muskulatury i podporządkowywanie życia pracy nad sylwetką.
Użyte określenia opisują trudności z relacją z jedzeniem i obrazem ciała. Nie służą samodzielnemu rozpoznawaniu choroby ani zrównywaniu ich statusu w klasyfikacjach medycznych.
Kiedy dieta i trening budzą niepokój
Jeżeli reguły dotyczące jedzenia lub treningu ograniczają codzienne życie i wywołują silne napięcie, warto porozmawiać ze specjalistą. Zobacz informacje Centrum Optimus o trudnościach w relacji z jedzeniem.
Szukasz konsultacji w Poznaniu? Skontaktuj się z rejestracją Centrum Optimus pod numerem 509 509 580. Przy zgłoszeniu dotyczącym dziecka lub nastolatka podaj jego wiek i opisz trudność, aby ustalić odpowiednią osobę oraz formę pomocy.
Materiał ma charakter edukacyjny. Nie stanowi diagnozy ani indywidualnego planu leczenia i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, psychologicznej lub dietetycznej.
Bibliografia
Dutkiewicz, A. (2023). Trudności z jedzeniem u dzieci i nastolatków. Szczecin: Natuli. ISBN 978-83-67288-11-8.
O autorce
Paulina Siarkowska jest magistrem psychologii o specjalności klinicznej, psychodietetykiem i dietetykiem. W Centrum Optimus w Poznaniu łączy wiedzę psychologiczną i dietetyczną, wspierając w trudnościach związanych z jedzeniem, emocjami oraz obrazem własnego ciała.
Autorka: Paulina Siarkowska
