Jedzenie emocjonalne — jak stres, nuda i presja wpływają na apetyt?
Sięganie po jedzenie nie zawsze wynika wyłącznie z potrzeby zaspokojenia głodu. Może pojawiać się po stresującym dniu, podczas nudy albo w sytuacji napięcia związanego z relacjami. Jedzenie emocjonalne polega na wykorzystywaniu jedzenia do radzenia sobie z przeżywanymi emocjami. Warto zauważać ten mechanizm bez oceniania siebie czy nastolatka.
Co łączy jedzenie i emocje?
Jedzenie kojarzy się z przyjemnością i może na pewien czas odwrócić uwagę od trudnego doświadczenia. Niektórym osobom trudno odróżnić głód od pobudzenia towarzyszącego silnym emocjom. Wtedy sięgnięcie po coś do jedzenia bywa reakcją na napięcie, a nie tylko na potrzeby organizmu.
Problem może pojawiać się wtedy, gdy ten sposób reagowania staje się powtarzalnym schematem. Trudne uczucie wywołuje chęć jedzenia, jedzenie przynosi chwilowe odwrócenie uwagi, ale sytuacja, która wywołała emocje, pozostaje nierozwiązana.
Zajadanie stresu — dlaczego się pojawia?
Po trudnej rozmowie, konflikcie albo doświadczeniu presji młoda osoba może szukać czegoś, co przyniesie jej ulgę. Smaczne jedzenie bywa wtedy sposobem odwracania uwagi od napięcia.
Warto przyjrzeć się nie tylko temu, co nastolatek je, ale również temu, co wydarzyło się wcześniej. Sama uwaga „znowu podjadasz” nie wyjaśnia, z czym młoda osoba właśnie się mierzy. Znacznie więcej może powiedzieć spokojna obserwacja związku między sytuacją, emocjami i zachowaniem.
Jedzenie z nudów
Nuda także może skłaniać do sięgania po jedzenie. Posiłek lub przekąska dostarcza wtedy bodźców i sprawia, że przez chwilę „coś się dzieje”. Kiedy zainteresowanie mija, powraca nuda i może pojawić się kolejna chęć podjadania.
W takim schemacie jedzenie zaczyna pełnić funkcję regulowania samopoczucia. Zauważenie tego nie musi prowadzić do zakazów. Może być punktem wyjścia do pytania, czego dana osoba potrzebuje poza samym jedzeniem.
Presja rówieśnicza a sposób odżywiania
W okresie dojrzewania ważne są przynależność do grupy i opinia rówieśników. Próba dopasowania się do oczekiwań może obejmować również jedzenie: naśladowanie diet, ograniczanie posiłków albo dążenie do określonej sylwetki.
Presja może też wywoływać stres, który sprzyja sięganiu po jedzenie w celu poprawienia samopoczucia. Nie u każdej osoby będzie wyglądać to tak samo. Dlatego warto pytać o doświadczenia nastolatka, zamiast zakładać, że znamy powód zmiany jego zachowania.
Jak zacząć zauważać własny schemat?
Przed sięgnięciem po jedzenie można na chwilę zatrzymać się i zapytać: „Czy czuję głód?”, „Jakie emocje mi towarzyszą?” oraz „Co wydarzyło się przed chwilą?”. Warto również zastanowić się, czy za potrzebą jedzenia nie stoi nuda lub trudne uczucie.
Celem tych pytań nie jest odbieranie sobie prawa do posiłku. Chodzi o lepsze poznanie własnych reakcji. Jeżeli źródłem napięcia jest problem w relacji czy inne trudne doświadczenie, warto poświęcić uwagę również temu problemowi, a nie tylko sposobowi jedzenia.
Uważność zamiast oskarżeń
Pomocne może być spokojniejsze spożywanie posiłków i obserwowanie sygnałów płynących z ciała. Zmiana zaczyna się jednak od rozumienia, a nie od krytyki. Jedzenie emocjonalne warto traktować jako informację o tym, jak dana osoba próbuje sobie radzić.
Najczęściej zadawane pytania
Czy jedzenie emocjonalne oznacza to samo co napady objadania się?
Nie należy używać tych określeń zamiennie. W opisie zaburzenia z napadami objadania istotne są między innymi utrata kontroli i powtarzalność epizodów. Samo zauważenie jedzenia pod wpływem stresu nie jest diagnozą.
Od czego zacząć, gdy zauważam jedzenie z nudów?
Od zauważenia sytuacji: co robię, jakie emocje mi towarzyszą i czy czuję głód? Obserwacja ma pomóc zrozumieć własne potrzeby, a nie stać się kolejnym powodem do obwiniania się lub odbierania sobie prawa do jedzenia.
Jedzenie emocjonalne — gdzie szukać wsparcia?
Gdy jedzenie staje się powtarzalnym sposobem reagowania na trudne emocje, warto przyjrzeć się zarówno posiłkom, jak i przeżywanemu napięciu. Poznaj informacje o relacji z jedzeniem w Centrum Optimus.
Szukasz konsultacji w Poznaniu? Skontaktuj się z rejestracją Centrum Optimus pod numerem 509 509 580. Przy zgłoszeniu dotyczącym dziecka lub nastolatka podaj jego wiek i opisz trudność, aby ustalić odpowiednią osobę oraz formę pomocy.
Materiał ma charakter edukacyjny. Nie stanowi diagnozy ani indywidualnego planu leczenia i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, psychologicznej lub dietetycznej.
Bibliografia
Kozłowska, K., Śnieżek, A., Winiarska-Mieczan, A., Rusinek-Prystupa, E. i Kwiecień, M. (2017). Wpływ czynników stresogennych na odżywianie. Problemy Higieny i Epidemiologii, 98(1), 57–62.
Cherpak, C. E. (2019). Mindful eating: A review of how the stress-digestion-mindfulness triad may modulate and improve gastrointestinal and digestive function. Integrative Medicine (Encinitas), 18(4), 48–53. PMID: 32549835.
Dutkiewicz, A. (2023). Trudności z jedzeniem u dzieci i nastolatków. Szczecin: Natuli. ISBN 978-83-67288-11-8.
O autorce
Paulina Siarkowska jest magistrem psychologii o specjalności klinicznej, psychodietetykiem i dietetykiem. W Centrum Optimus w Poznaniu łączy wiedzę psychologiczną i dietetyczną, wspierając w trudnościach związanych z jedzeniem, emocjami oraz obrazem własnego ciała.
Autorka: Paulina Siarkowska
