Wprowadzenie:
Przebodźcowanie to temat obecnych czasów, jest on również realnym i znaczącym problemem w zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). U osób z ADHD zjawisko to występuje znacznie częściej i intensywniej niż w populacji ogólnej.
Czym jest przebodźcowanie
Przebodźcowanie (ang. overstimulation) to stan nadmiernego obciążenia układu nerwowego zbyt dużą liczbą bodźców, którego skutkiem może być drażliwość, lęk, dekoncentracja, a nawet wycofanie społeczne. Badania pokazują, że zarówno dzieci jak i dorośli z ADHD wykazują wyższy poziom nadwrażliwości na bodźce (ang. sensory over-responsivity), częściej unikają intensywnych doznań zmysłowych i wykazują niższą tolerancję na hałas, światło, dotyk czy ruch.
Osoby z ADHD mają inną aktywność neuronów w tych częściach mózgu, które odpowiadają za odbieranie bodźców dotykowych. Szczególnie silna była aktywność w pierwotnej korze somatosensorycznej, co wskazuje na większą wrażliwość na nadmiar bodźców dotykowych, takich jak metki w ubraniach, zmiany temperatury czy dotyk. Ta nieprawidłowa integracja sensoryczna może utrudniać skupienie uwagi nawet w obecności neutralnych bodźców z otoczenia.
Ponadto badania neuroobrazowe wskazują, że u osób z ADHD może występować zaburzenie regulacji bodźców sensorycznych, co powoduje nadmierną lub nieadekwatną reakcję mózgu na odbierane sygnały. W efekcie takie osoby mogą jednocześnie doświadczać rozproszenia uwagi, napięcia, a także objawów lęku czy agresji.
U niektórych pacjentów nadwrażliwość sensoryczna może stanowić główną trudność, która bardziej wpływa na ich codzienne życie niż impulsywność czy nadpobudliwość. Badania podkreślają, że osoby z ADHD zwykle nie mają problemów z samym odbiorem bodźców, lecz z ich integracją, rozróżnianiem i filtrowaniem — szczególnie tych wzrokowych, dźwiękowych oraz dotykowych.
Osoby z ADHD znacząco częściej doświadczają:
- nadwrażliwości na dźwięki (np. szum w klasie),
- niechęci do określonych tekstur (np. materiałów),
- nadmiernego reagowania na światło, zapachy czy ruch.
Odrzucenie lub błędna interpretacja takich zachowań przez środowisko lub nauczycieli może wiązać się ze zwiększeniem negatywnych emocji wśród osób doświadczających przebodźcowania, a warte zaznaczenia jest, że środowiska takie jak szkoły, centra handlowe czy komunikacja miejska są bogate w różnorodne bodźce sensoryczne.
Liczne metaanalizy wskazują, że osoby z ADHD osiągają znacznie wyższe wyniki w skalach unikania bodźców oraz nadreaktywności sensorycznej niż osoby bez tej diagnozy. Przetwarzanie sensoryczne różni się nie tylko pod względem intensywności reakcji, ale także ich jakości – osoby z ADHD mogą np. intensywnie poszukiwać stymulacji w jednych warunkach, a jednocześnie silnie unikać innych form stymulacji (np. szukać ruchu, ale unikać dźwięków).
Wpływ na codzienne życie
Przebodźcowanie może oddziaływać na różne sfery życia:
- koncentrację i pamięć roboczą – nadmiar bodźców utrudnia skupienie się na ważnych informacjach,
- emocje – wywołuje lęk, irytację oraz impulsywne reakcje,
- funkcjonowanie społeczne – utrudnia przewidywanie i interpretowanie sygnałów społecznych,
- relacje z innymi – powoduje drażliwość i potrzebę wycofania się z kontaktów.
Wiele osób z ADHD nie zdaje sobie sprawy, że to właśnie nadmiar bodźców wywołuje ich dyskomfort i niepokój, często określając to jako „napięcie”, „rozkojarzenie” lub „bezpodstawne trudności z koncentracją”.
Warto podkreślić, że uznanie tego zjawiska za integralny element obrazu klinicznego ADHD może prowadzić do bardziej trafnych diagnoz i skuteczniejszych interwencji terapeutycznych – zarówno sensorycznych, jak i behawioralnych.
Umów wizytę już dziś i rozpocznij swoją podróż ku lepszemu zdrowiu psychicznemu w Centrum Zdrowia Psychicznego Optimus w Poznaniu.
Nerwica to poważne zaburzenie psychiczne, które może wpłynąć na różne aspekty życia. Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie mogą znacznie poprawić jakość życia. W Centrum Optimus w Poznaniu, oferujemy szeroką gamę terapii, które pomagają pacjentom radzić sobie z nerwicą, a także metody samopomocy, które wspierają proces terapeutyczny.
