Terapia grupowa – czy to dobry wybór, jeśli nie potrafię mówić o emocjach?

Terapia grupowa jest jedną z uznanych form psychoterapii, stosowaną między innymi w leczeniu zaburzeń lękowych, depresji, zaburzeń osobowości czy uzależnień. Często jednak osoby rozważające tę formę wsparcia obawiają się uczestnictwa w grupie ze względu na trudności w mówieniu o emocjach.
Warto jednak zadać sobie pytanie: czy brak umiejętności wyrażania emocji to przeszkoda, czy może właśnie powód, dla którego warto rozważyć terapię grupową?

Czym właściwie jest terapia grupowa?

Według definicji Irvina D. Yaloma terapia grupowa to proces, w którym uczestnicy wykorzystują interakcje między sobą jako główne narzędzie leczenia. Terapeuta nie tylko prowadzi spotkania, ale też wspiera rozwój relacji, moderuje proces grupowy i pomaga wydobywać oraz analizować ważne doświadczenia emocjonalne.
Grupy mogą być otwarte (z możliwością dołączania nowych osób) lub zamknięte (z ustalonym składem), tematyczne (np. dla osób z depresją, uzależnieniami) albo ogólne. Modalność terapii może być różna.

Terapia grupowa to naukowo potwierdzona, skuteczna forma psychoterapii, której siłą jest dynamika relacji i wspólne doświadczenie uczestników. Umożliwia rozwój emocjonalny, buduje poczucie wspólnoty i pomaga lepiej rozumieć siebie oraz innych. Jej wartość została wielokrotnie potwierdzona w badaniach i stanowi ważny element współczesnej praktyki terapeutycznej.

Terapia grupowa - założenia i mechanizmy działania

Terapia grupowa opiera się na pracy kilku do kilkunastu osób z udziałem jednego lub dwóch terapeutów. Bazuje na mechanizmach psychologicznych takich jak:

Uniwersalność doświadczeń – uświadomienie sobie, że inni również cierpią z podobnych powodów (Yalom, 2005),
Wsparcie społeczne i emocjonalne – wzmacnianie poczucia przynależności,
Uczenie się interpersonalne – rozwijanie umiejętności wyrażania emocji poprzez kontakt z innymi,
Korektywne doświadczenia emocjonalne – doświadczanie emocji w bezpiecznym środowisku grupowym.

Badania sugerują, że nawet osoby z trudnością w ekspresji emocjonalnej mogą korzystać z terapii grupowej, dzięki mechanizmowi modelowania i empatii (Scheidlinger, 2004).

Emocjonalna ekspresja a skuteczność terapii grupowej

Trudność w wyrażaniu emocji (często określana jako aleksytymia lub niskie kompetencje emocjonalne) to częsty problem psychologiczny, który może wpływać na jakość życia oraz relacje interpersonalne.

Wbrew intuicji, brak umiejętności mówienia o emocjach nie wyklucza skutecznego uczestnictwa w terapii grupowej. W wielu przypadkach to właśnie środowisko grupy sprzyja stopniowemu rozwojowi tych umiejętności (Linehan, 1993).

Bezpieczne środowisko jako katalizator zmian

Dobrze prowadzona grupa terapeutyczna opiera się na jasno określonych zasadach: poufności, szacunku, nieoceniania. Terapeuci dbają o to, by każdy uczestnik czuł się bezpiecznie, niezależnie od stopnia zaangażowania. To właśnie ta struktura i atmosfera akceptacji sprzyjają powolnemu przełamywaniu wewnętrznych barier.
W przeciwieństwie do relacji codziennych, grupa terapeutyczna nie wymusza ekspresji – raczej zaprasza do niej, dając przestrzeń i czas. Dla wielu osób to pierwsze miejsce, gdzie mogą eksperymentować z wyrażaniem emocji (Corey, Corey, Corey, 2018).

Rola obserwacji i modelowania

Zgodnie z teorią społecznego uczenia się Bandury (1977), obserwowanie innych uczestników dzielących się emocjami może prowadzić do naśladowania tych zachowań – co jest szczególnie cenne dla osób z niską samoświadomością emocjonalną.

Ograniczenia i przeciwwskazania

Choć terapia grupowa ma wiele zalet, istnieją pewne przeciwwskazania, zwłaszcza jeśli trudności w wyrażaniu emocji mają podłoże kliniczne, np. w przypadku:

ciężkich zaburzeń osobowości (np. borderline, narcystyczne),
głębokiej aleksytymii,
poważnych zaburzeń psychotycznych lub lękowych z komponentem agorafobii.

W takich przypadkach lepszym rozwiązaniem może być terapia indywidualna jako wstęp do terapii grupowej (Fonagy, Bateman, 2006)

Terapia grupowa może być bardzo skuteczną formą wsparcia psychicznego dla osób, które nie potrafią mówić o emocjach – pod warunkiem odpowiedniego dopasowania grupy oraz prowadzenia terapii przez kompetentnego specjalistę.

Brak umiejętności mówienia o emocjach nie dyskwalifikuje z udziału w terapii grupowej. Wręcz przeciwnie – może być istotnym powodem, by ją podjąć. Grupa to miejsce, gdzie nie trzeba być „gotowym” – wystarczy być obecnym i otwartym na proces, który toczy się krok po kroku.

Jeśli wahasz się, czy ta forma terapii jest dla Ciebie, warto porozmawiać z terapeutą prowadzącym konsultacje wstępne.
Czasem to właśnie pierwszy kontakt – pełen niepewności i milczenia – jest początkiem czegoś ważnego.

Bibliografia

Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Englewood Cliffs,
Corey, G., Corey, M. S., & Corey, C. (2018). Groups: Process and Practice
Fonagy, P., & Bateman, A. (2006). Mechanisms of change in mentalization-based treatment of BPD. Journal of Clinical Psychology
Linehan, M. M. (1993). Cognitive-Behavioral Treatment of Borderline Personality Disorder
Piper, W. E., Ogrodniczuk, J. S., Joyce, A. S., & Weideman, R. (2001). Prediction of dropping out in time-limited, interpretive individual psychotherapy. Psychotherapy
Scheidlinger, S. (2004). Focus on Group Psychotherapy: Clinical Essays
Taylor, G. J., Bagby, R. M., & Parker, J. D. A. (1997). Disorders of Affect Regulation: Alexithymia in Medical and Psychiatric Illness
Yalom, I. D., & Leszcz, M. (2005). The Theory and Practice of Group Psychotherapy

Centrum Optimus

Autor

Trudno Ci mówić o emocjach? Terapia grupowa może pomóc.

Nawet jeśli na początku trudno się otworzyć, wsparcie grupy często przełamuje ten mur. W Centrum Optimus pokazujemy, że nie trzeba mówić od razu, by zacząć się zmieniać.