ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
Każdy człowiek ma swój styl reagowania, przeżywania emocji i budowania relacji. U części osób pewne wzorce stają się jednak na tyle sztywne i utrwalone, że zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie, pracę oraz bliskie relacje. Pojawiają się powtarzające się konflikty, silne wahania emocji, trudność w regulacji zachowania lub poczucie chronicznego napięcia.
Zaburzenia osobowości nie są „cechą charakteru”, którą trzeba po prostu zaakceptować. To utrwalone wzorce, nad którymi można skutecznie pracować. W Centrum Optimus pomagamy zrozumieć mechanizmy stojące za trudnościami i stopniowo wprowadzać zmianę, która poprawia jakość życia i relacji.
Zaburzenia osobowości – definicja
Zaburzenia osobowości to utrwalone, mało elastyczne wzorce myślenia, przeżywania emocji i zachowania, które są obecne od wielu lat, ujawniają się w różnych obszarach życia, powodują cierpienie psychiczne lub trudności w funkcjonowaniu, utrudniają budowanie stabilnych relacji.
W przeciwieństwie do przejściowych kryzysów, wzorce osobowościowe są głęboko zakorzenione i zwykle wymagają dłuższej, systematycznej pracy terapeutycznej.
Zaburzenia osobowości – objawy
Objawy mogą wyglądać różnie w zależności od typu trudności, ale często obejmują:
1) Obszar emocji
silne i szybko zmieniające się emocje, trudność w ich regulacji, przewlekłe napięcie lub pustka, nadwrażliwość na odrzucenie lub krytykę.
2) Obszar myślenia o sobie i innych
niestabilny obraz siebie, skrajne oceny ludzi (idealizacja ↔ deprecjacja), nadmierna podejrzliwość lub lęk w relacjach, sztywne przekonania o sobie i świecie.
3) Obszar relacji
powtarzające się konflikty, trudność w utrzymaniu bliskości, silny lęk przed odrzuceniem lub opuszczeniem, naprzemienne zbliżanie się i wycofywanie.
4) Obszar zachowania
impulsywność, trudność w przewidywaniu konsekwencji, zachowania autodestrukcyjne lub ryzykowne (u części osób), sztywność i mała elastyczność w działaniu.
Zaburzenia osobowości – rodzaje
W diagnostyce wyróżnia się różne typy zaburzeń osobowości. Najczęściej spotykane to m.in.: osobowość borderline (chwiejna emocjonalnie), osobowość unikająca, osobowość zależna, osobowość obsesyjno-kompulsyjna (anankastyczna), osobowość narcystyczna, osobowość paranoiczna, osobowość schizoidalna.
W praktyce wiele osób prezentuje cechy mieszane, a obraz trudności bywa indywidualny.
Zaburzenia osobowości – przyczyny
Rozwój zaburzeń osobowości jest złożony i zwykle wiąże się z nakładaniem się kilku czynników, takich jak: wrodzona wrażliwość temperamentalna, wczesne doświadczenia relacyjne, przewlekły stres lub brak poczucia bezpieczeństwa w dzieciństwie, utrwalone sposoby radzenia sobie z emocjami, doświadczenia odrzucenia, niestabilności lub nadmiernej kontroli.
Ważne jest to, że utrwalone wzorce powstały jako sposób radzenia sobie — nawet jeśli dziś przynoszą trudności.
Zaburzenia osobowości – jak leczyć (psychoterapia)
Podstawową i najskuteczniejszą formą pomocy jest psychoterapia długoterminowa. Proces zmiany wymaga czasu, ponieważ dotyczy głęboko utrwalonych schematów.
W terapii pracuje się m.in. nad: lepszym rozumieniem własnych reakcji emocjonalnych, regulacją impulsów i napięcia, zmianą sztywnych schematów myślenia, budowaniem stabilniejszego obrazu siebie, rozwijaniem bezpieczniejszych wzorców relacyjnych, zwiększaniem elastyczności w działaniu.
Celem terapii nie jest zmiana osobowości „na inną”, lecz zwiększenie swobody wyboru, stabilności emocjonalnej i jakości relacji.
Jeśli zauważasz u siebie powtarzalne trudności w relacjach, silne wahania emocji lub wzorce, które od lat utrudniają funkcjonowanie — warto rozważyć konsultację psychoterapeutyczną. Odpowiednio prowadzona terapia może przynieść trwałą i odczuwalną zmianę.