ZABURZENIA ODŻYWIANIA
Zaburzenia odżywiania rzadko zaczynają się nagle. Często wszystko zaczyna się od niewinnej diety, większej kontroli nad jedzeniem albo myśli, że „muszę bardziej nad sobą panować”. Z czasem jedzenie przestaje być naturalną częścią życia, a staje się źródłem napięcia, poczucia winy, wstydu i lęku. Myśli o jedzeniu, wadze i wyglądzie zaczynają zajmować coraz więcej miejsca, a codzienność podporządkowuje się zasadom, które początkowo miały „pomóc”, a zaczynają rządzić życiem.
Dla wielu osób najtrudniejsze jest to, że na zewnątrz wszystko może wyglądać „normalnie”. Czasem masa ciała mieści się w normie, czasem osoba funkcjonuje zawodowo i społecznie, a jednak wewnętrznie zmaga się z ogromnym napięciem i poczuciem utraty kontroli.
Zaburzenia odżywiania – definicja
Zaburzenia odżywiania to grupa trudności psychicznych, w których jedzenie, masa ciała i wygląd stają się centralnym obszarem kontroli, napięcia i oceny własnej wartości. Nie są one „fanaberią”, „brakiem dyscypliny” ani „przesadą”. To poważne trudności wpływające na emocje, myślenie, zachowanie i zdrowie fizyczne.
W zaburzeniach odżywiania relacja z jedzeniem przestaje być swobodna i elastyczna. Pojawia się przymus kontrolowania ilości spożywanego jedzenia, napady objadania się, zachowania kompensacyjne (np. prowokowanie wymiotów, nadmierne ćwiczenia), silny lęk przed przytyciem oraz uzależnianie poczucia własnej wartości od wagi i wyglądu.
Zaburzenia odżywiania – objawy
Objawy mogą wyglądać różnie u różnych osób, ale najczęściej obejmują kilka obszarów
Objawy emocjonalne
Często pojawia się silny lęk przed przytyciem, wstyd związany z jedzeniem, poczucie winy po posiłkach, a także przewlekłe napięcie. U wielu osób jedzenie staje się sposobem regulowania emocji, chwilową ulgą w stresie, samotności czy złości. Równocześnie może pojawiać się poczucie utraty kontroli i surowa samokrytyka.
Objawy poznawcze
Charakterystyczne są natrętne myśli o jedzeniu, kaloriach, wadze i wyglądzie. Pojawia się myślenie czarno-białe („albo idealnie, albo porażka”), porównywanie się z innymi oraz przekonanie, że wartość człowieka zależy od sylwetki. Często występuje zniekształcony obraz własnego ciała, nawet przy prawidłowej masie ciała osoba może postrzegać siebie jako „zbyt dużą”.
Objawy fizyczne
Zaburzenia odżywiania wpływają bezpośrednio na organizm. Mogą pojawić się wahania masy ciała, osłabienie, zawroty głowy, zaburzenia miesiączkowania, problemy hormonalne, wypadanie włosów, problemy żołądkowo-jelitowe czy przewlekłe zmęczenie. W przypadku częstych wymiotów mogą występować uszkodzenia szkliwa zębów i podrażnienia przełyku.
Objawy w zachowaniu
Osoba może unikać wspólnych posiłków, wprowadzać sztywne zasady dotyczące jedzenia, liczyć kalorie, ważyć się kilka razy dziennie, kompulsyjnie ćwiczyć albo przeciwnie – doświadczać epizodów objadania się w samotności. Często pojawia się ukrywanie zachowań związanych z jedzeniem i wycofanie z relacji.
Zaburzenia odżywiania – rodzaje
Zaburzenia odżywiania mogą przyjmować różne formy.
Anoreksja (jadłowstręt psychiczny) charakteryzuje się silnym ograniczaniem jedzenia, intensywnym lękiem przed przytyciem i znacznym spadkiem masy ciała.
Bulimia (żarłoczność psychiczna) obejmuje napady objadania się, po których pojawiają się zachowania kompensacyjne, takie jak wymioty, środki przeczyszczające czy nadmierna aktywność fizyczna.
Zespół napadowego objadania się polega na powtarzających się epizodach utraty kontroli nad ilością spożywanego jedzenia, bez regularnych zachowań kompensacyjnych.
Istnieją także inne, mniej jednoznaczne formy zaburzeń odżywiania, w których objawy nie spełniają wszystkich kryteriów diagnostycznych, ale nadal powodują znaczne cierpienie i pogorszenie funkcjonowania.
Zaburzenia odżywiania – przyczyny
Przyczyny są złożone i wieloczynnikowe. Znaczenie mają czynniki psychologiczne (np. perfekcjonizm, trudność w regulacji emocji, niska samoocena), biologiczne (wrażliwość układu nerwowego, predyspozycje genetyczne) oraz społeczne (presja kulturowa dotycząca wyglądu, doświadczenia krytyki lub odrzucenia).
U wielu osób zaburzenia odżywiania rozwijają się jako sposób radzenia sobie z trudnymi emocjami i poczuciem braku kontroli w innych obszarach życia. Kontrola nad jedzeniem może dawać chwilowe poczucie wpływu, które z czasem staje się pułapką.
Jak pomagamy w Centrum Optimus?
W Centrum Optimus pomagamy osobom, które czują, że relacja z jedzeniem wymknęła się spod kontroli – niezależnie od tego, czy dotyczy to restrykcyjnego ograniczania jedzenia, napadów objadania się, czy ciągłego niezadowolenia z własnego ciała. Tworzymy bezpieczną przestrzeń, w której można mówić o wstydzie i lęku bez oceniania. Pracujemy tak, aby krok po kroku odbudowywać zdrowszą relację z jedzeniem i z samym/samą sobą.
Celem nie jest tylko „opanowanie jedzenia”, ale odzyskanie wolności – tak, aby jedzenie przestało rządzić życiem, a stało się jego naturalną częścią. Jeśli czujesz, że Twoja relacja z jedzeniem jest źródłem cierpienia, warto sięgnąć po pomoc. Wsparcie może realnie zmienić kierunek tej historii.